shutterstock

De energietransitie in Nederland komt op stoom. Er ligt een Klimaatakkoord op tafel met ambitieuze doelstellingen waaronder: Nederland moet uiterlijk in 2050 van het gas af. Welke rol speelt de warmtepomp is dit geheel? En welke duurzame ontwikkelingen moeten we in de gaten houden? Wij gingen te rade bij Techniek Nederland en Dutch New Energy Researchdat het Nationaal Warmtepomp Trendrapport 2018 heeft samengesteld.

Nu is hét moment om te investeren in een warmtepomp. Het is één van de stellingen uit de warmtepomp enquête van het Trendrapport.  Wat blijkt? De meerderheid van de 131 respondenten is het oneens met deze stelling. De hoge aanschafprijs en relatief lage gasprijs vormen nog een drempel om op korte termijn over te stappen. De toekomst daarentegen ziet men rooskleuriger in. Warmtepompen zullen efficiënter worden en de gasprijs zal stijgen. Dit maakt een investering in een warmtepomp in plaats van een nieuwe cv-ketel aantrekkelijker.

Verwachtingen hoog gespannen
De drempel om een warmtepomp aan te schaffen vertaalt zich terug in de verkoopcijfers. Het aantal verkochte cv-ketels is op dit moment nog vele malen hoger dan het aantal warmtepompen, 400.000 gasketels versus 45.000 warmtepompen. De vraag is wanneer het omslagpunt bereikt wordt en de warmtepomp het overneemt van de cv-ketel. Daarover zijn de respondenten zeer eensgezind. Uiterlijk in 2030, zo niet al in 2025, zal de verkoop van gasketels gelijk zijn aan die van warmtepompen. Ook bij Techniek Nederland (voorheen UNETO-VNI) verwachten ze dat de warmtepompen interessanter worden. Voorzitter Doekle Terpstra: ,,Wat betreft warmtepompen zien we een belangrijke rol weggelegd in de energietransitie. Dat blijkt ook uit het ontwerp-Klimaatakkoord waaraan Techniek Nederland een flinke bijdrage heeft geleverd. We gaan ervan uit dat de systeemkosten de komende jaren fors omlaag zullen gaan, waardoor warmtepompen nóg interessanter worden. Dankzij een aanpak per wijk zullen de volumes gaan toenemen én is het mogelijk om de verduurzaming efficiënter aan te pakken.” Het is overigens niet alleen een lagere aanschafprijs die de verkoop van de warmtepompen moet gaan stimuleren volgens het Trendrapport. Nieuwe wet- en regelgeving, hogere gasprijzen, ambities van de bouwagenda en stimuleringsmaatregelen zullen daar een belangrijke rol in spelen.

Het antwoord op van-het-gas-los?
Voordat het zover is, staat de branche nog wel een aantal uitdagingen te wachten. Deze verwachting betekent namelijk niet automatisch dat de warmtepomp hét antwoord is op de klimaatdoelstelling Nederland-van-het-gas-los. Terpstra: ,,De warmtepomp wordt een belangrijke techniek in de energietransitie. Maar we hebben alle opties nodig. Denk ook aan duurzaam gas, waterstofgas en warmtenetten. Afhankelijk van bijvoorbeeld de aanwezigheid van restwarmte, de dichtheid van de bebouwing en de staat van het aardgasnetwerk zal de toekomstige warmtevoorziening worden bepaald. Hierbij is een belangrijke rol weggelegd voor gemeenten die uiterlijk in 2021 hun Warmtevisies gereed moeten hebben. Hierin staat per wijk wat de toekomstige warmtevoorziening zal zijn.” 

Hobbels
Zeker is dat er kansen liggen voor de warmtepomp. Met name in nieuwbouw. Daar worden vanaf 2021 alleen nog warmtepompen geplaatst. Voor bestaande bouw is het echter een ander verhaal. Hier spelen esthetische overwegingen en geluidshinder een grote rol wanneer warmtepompen op grote schaal toegepast gaan worden. Daan Witkop, senior onderzoeker Dutch New Energy Research: ,,Voor de consument en het bedrijfsleven zijn het met name de hoge kosten, onvoldoende kennis over de mogelijkheden, ruimtegebrek en de complexiteit van systemen die ze weerhouden van een investering. Daarnaast zal een deel van de woningen in dichtbevolkte gebieden aangesloten worden op warmtenetten. Wat tevens meespeelt is dat de warmtepompmarkt in Nederland een lange aanlooptijd nodig heeft om voet aan de grond te krijgen. Dat is geheel ‘volgens het boekje’ en vergelijkbaar met andere innovaties die in een nieuwe markt geïntroduceerd worden. Het gaat van een nicheproduct naar een massaproduct. We zijn zo gewend aan en afhankelijk van het gas, dat we niet ‘zomaar’ overstappen. Die aanzet is nu genomen, de komende jaren moeten uitwijzen welke kant het op gaat met de warmtepomp.” 

Gebrek aan kennis
De potentie is er, de wil ook. Maar gaat het ook lukken om een succes te maken van de warmtepomp? Zijn de installateurs er klaar voor? Als we de uitkomsten van het Trendrapport mogen geloven, moet er aan de ‘handjes-kant’ nog wel wat gebeuren. Respondenten van het Trendrapport ervaren namelijk over het algemeen een (ruim) tekort aan technisch gekwalificeerd warmtepomp-installerend personeel in Nederland. Daarnaast is het ontbreken van specifieke kennis van warmtepomptechniek bij installerend personeel een belangrijk probleem. Daar speelt Techniek Nederland op in middels het aanbieden van speciale cursussen. Doekle Terpstra: ,,Kennis van duurzame energietechnieken wordt steeds belangrijker. Techniek Nederland heeft afgelopen najaar een Green Deal voor warmtepompen gesloten met de overheid. Het resultaat is de opening van acht praktijklokalen en een speciale leergang warmtepompen. De cursussen zijn nu al volledig volgeboekt. Het ziet ernaar uit dat we geen 6.000 warmtepompmonteurs gaan opleiden zoals afgesproken in de Green Deal, maar het dubbele aantal. Ja, het klimaatakkoord leeft volop!”

Ruud Verbraak, Category manager Itho Daalderop
,,Om met de deur in huis in te vallen: Wij zien de toekomst van de warmtepomp rooskleurig in. Dat wil niet zeggen dat de warmtepomp hét antwoord is op de vraag hoe we kunnen overstappen op duurzamere energie. Elke markt en elke woning stelt andere eisen. Zo zijn all-electric warmtepompen met bodemlussen in de nieuwbouw het beste antwoord, terwijl in de renovatie lucht/water warmtepompen, al dan niet met hogere temperaturen en plug & play systemen, voor de hand liggen. De uitdaging om te verduurzamen is voor de branche erg groot. Investeren in een warmtepomp is een prima oplossing als je de (energie)kosten in eigen hand wilt houden. Onze aandacht gaat dan ook vooral uit naar het klaarzetten van een mooie range systemen en oplossingen voor verschillende type woningen.”
www.ithodaalderop.nl

Marco Bijkerk, Remeha
,,De warmtepomp is één van de mogelijkheden voor verduurzaming. Mits je het goed toepast in de juiste situatie. Dan levert het mooie besparingen op. In plaats van ons blind te staren in één richting, is het veel belangrijker dat we in debat gaan hoe we met elkaar de energietransitie ingaan. Zo wordt de ontwikkeling van duurzame gassen op dit moment onderschat. Ook kijken wij liever naar de reductie per geïnvesteerde euro in plaats van alleen naar de vraag of het goedkoper kan. Over tien tot vijftien jaar zitten we nog vol in de verandering. Het doel om in 2050 95 procent minder CO2 uit te stoten is optimistisch en een heel opgave. De grote uitdaging is de complexere techniek. Dat vraagt meer aandacht en daar is kennis en knowhow voor nodig. Zoals het er nu echter naar uit ziet, gaan we handjes tekort komen. Er is nu al een tekort aan techneuten.” 
www.remeha.nl

Erwin Janssen, Manager Productmanagement bij Nathan Systems
De grootste uitdaging in de ‘van gas los’ transitie is de beschikbare capaciteit bij installateurs. Om bestaande woningen ‘van gas los’ te verduurzamen moeten warmtepompen snel en eenvoudig geplaatst kunnen worden. Door gebruik te maken van toekomstbestendigekoudemiddelen, zoals propaan, heeft de installateur geen STEK-certificaatmeer nodig. Hoge temperatuur warmtepompen leveren daarnaast beduidend hogere cv-watertemperaturen, zodat deze gekoppeld kunnen worden aan de bestaande afgiftesystemen zoals radiatoren. Al deze zaken vereenvoudigen het werk van de installateur in de ‘van gas los’ transitie. Wij denken met de nieuwe lucht/water-warmtepomp LWDV van alpha innotec reeds dé warmtepomp van de toekomst in huis te hebben.
www.nathan.nl

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met GOOD! en Techniek Nederland.